Elke lidstaat van de Europese Gemeenschap moet vanaf 1 januari 2005 een nationaal register bezitten. Dit register is een gestandaardiseerd en beveiligd gegevensbestand, dat het beheer van broeikasgasemissies, het beheer van de emissierechten en de handel in deze rechten mogelijk moet maken.

Het dient aangelegd, bijgehouden en beheerd in overeenstemming met een Europese Verordening. Deze registers zijn onderling met mekaar verbonden via het Europese onafhankelijke transactielogboek. In principe kan elke geïnteresseerde - mits betaling van een jaarlijkse vergoeding - in het register een rekening openen.

Het nationaal register heeft de volgende functies:

• Exploitanten emissierechten toewijzen. De exploitanten van een installatie met een verbrandingscapaciteit van minimum 20 Megawatt krijgen een hoeveelheid emissierechten toegewezen op hun rekening. Deze hoeveelheid stemt overeen met de totale hoeveelheid CO₂ die de installatie in een gegeven periode mag uitstoten.

• Transacties van emissierechten mogelijk maken. Het register biedt rekeninghouders de mogelijkheid om nationale of internationale transacties naar andere rekeningen uit te voeren. Het maakt dus de zogenaamde handel in emissierechten mogelijk. Door te investeren in emissiereductieprojecten in het buitenland, kunnen de exploitanten echter ook bijkomende uitstootrechten (de zogenaamde “Kyoto-eenheden”) verwerven, die eveneens op hun rekening worden gezet.

• Een boekhouding bijhouden en controle toelaten. Voor de bevoegde overheden is het register tevens een controle-instrument op de naleving van de milieuverplichtingen van installaties. De CO₂-emissies van elke installatie worden door een erkende verificateur in het nationaal register geregistreerd. De bevoegde overheid valideert deze cijfers vervolgens. Daarop moet de exploitant van iedere installatie jaarlijks een hoeveelheid emissierechten of Kyoto-eenheden inleveren die gelijk is aan de uitstoot van het voorgaande jaar. De bevoegde overheid kan via het nationaal register opvolgen welke exploitanten voldoende rechten hebben ingeleverd en welke niet voldoen aan hun verplichtingen.

België is bij de koplopers (eerste tien) van de Europese lidstaten die hun nationaal register met het Europese niveau verbonden hebben. Vanaf oktober 2004 testten een twintigtal representatieve Belgische pilootbedrijven de eerste versies van de software. Eind december slaagde het Belgisch nationaal register reeds voor alle Europese tests, en begin februari 2005 valideerde de Europese Commissie zijn werking. Na een laatste test door de Europese Commissie kon het register op 13 juli 2005 officieel verbonden worden met het Europese registersysteem, en kon gestart worden met het opladen van alle gegevens van de meer dan 300 rekeninghouders.

Op 8 juli 2005 keurde de ministerraad een Koninklijk Besluit (pdf 205,8Ko) goed dat de afspraken organiseert tussen de federale registeradministrateur en de rekeninghouders. Zodra dit op 21 oktober 2005 in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd was, kon de registeradministrateur ook de paswoorden aan de rekeninghouders toekennen. Het register werd op 17 november 2005 officieel aan de pers voorgesteld, en de eerste transactie uitgevoerd. Dankzij dit operationeel register kunnen de rekeninghouders op Europees niveau (binnen de EU 25) transacties uitvoeren… een mijlpaal in het Belgisch klimaatbeleid.

Het beheer van het register gebeurt door de registeradministrateur. Deze wordt door elke lidstaat aangewezen en is de persoon die het register beheert en bijhoudt overeenkomstig de voorgeschreven richtlijnen. In België is de registeradministrateur de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, waarvan de Dienst Klimaatverandering deel uitmaakt.

Om het beheer van het register optimaal te laten verlopen en de samenwerking en communicatie tussen de federale staat en de gewesten te stroomlijnen, werd een samenwerkingsakkoord afgesloten (doc 112,2Ko).

Een speciale website www.climateregistry.be biedt de rekeninghouders en alle geïnteresseerden een meer gedetailleerde informatie, en verschaft een (beveiligde) toegang tot de eigenlijke database.